Smart contracts: όταν ο κώδικας εκτελεί τους κανόνες

Το blockchain δεν χρειάζεται να χρησιμεύει μόνο στη μεταφορά κρυπτονομισμάτων. Μπορεί επίσης να αποθηκεύει και να εκτελεί προκαθορισμένους κανόνες. Ακριβώς σε αυτή την αρχή βασίζονται τα smart contracts – προγράμματα αποθηκευμένα στο blockchain, τα οποία μετά την εκπλήρωση καθορισμένων προϋποθέσεων εκτελούν αυτόματα μια συγκεκριμένη ενέργεια. Μπορούν για παράδειγμα να μεταφέρουν ένα token, να ανταλλάξουν ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, να διαχειριστούν την εξασφάλιση ενός δανείου ή να εκδώσουν ένα NFT.

Τι είναι το smart contract

Το όνομα μπορεί να είναι λίγο παραπλανητικό. Ένα smart contract δεν είναι απαραίτητα μια σύμβαση με τη νομική έννοια του όρου και δεν είναι «έξυπνο» με τον τρόπο που είναι η τεχνητή νοημοσύνη. Πρόκειται απλώς για ένα πρόγραμμα που περιέχει προκαθορισμένους κανόνες και σύμφωνα με αυτούς εκτελεί συγκεκριμένες λειτουργίες.

Η αρχή λειτουργίας του μπορεί να συνοψιστεί απλά: αν συμβεί η συνθήκη Α, εκτέλεσε την ενέργεια Β. Το smart contract λοιπόν δεν αποφασίζει και δεν προσπαθεί να κατανοήσει την πρόθεση του χρήστη. Απλώς εκτελεί αυτό για το οποίο έχει προγραμματιστεί.

Το smart contract ως αυτόματος πωλητής

Μια καλή αναλογία είναι ο αυτόματος πωλητής. Βάζουμε το σωστό ποσό, επιλέγουμε προϊόν και το μηχάνημα το εκδίδει. Αν δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις, δεν συμβαίνει τίποτα.

Το smart contract λειτουργεί παρόμοια. Αντί για φυσικό μηχάνημα πρόκειται για πρόγραμμα στο blockchain, και το αποτέλεσμα μπορεί να είναι για παράδειγμα η μεταφορά κρυπτονομίσματος, η έκδοση ενός token ή η εκτέλεση μιας χρηματοοικονομικής λειτουργίας.

Το smart contract δεν αποφασίζει. Εκτελεί.

Γιατί δημιουργήθηκαν τα smart contracts

Σε μια συναλλαγή μεταξύ δύο ανθρώπων που δεν γνωρίζονται, προκύπτει το πρόβλημα της εμπιστοσύνης: ποιος πρέπει να εκπληρώσει πρώτος το δικό του μέρος της συμφωνίας;

Στο παραδοσιακό σύστημα αυτόν τον ρόλο τον αναλαμβάνουν συχνά τράπεζες, χρηματιστήρια, θεματοφύλακες ή εταιρείες πληρωμών. Το smart contract επιτρέπει μέρος αυτού του ρόλου να μεταφερθεί σε ένα πρόγραμμα.

Για παράδειγμα, κατά την ανταλλαγή ενός ψηφιακού περιουσιακού στοιχείου, ο αγοραστής μπορεί να καταθέσει τα κεφάλαια σε ένα smart contract και ο πωλητής το απαιτούμενο περιουσιακό στοιχείο. Αν πληρούνται και οι δύο προϋποθέσεις, το contract διακανονίζει αυτόματα και τα δύο μέρη της συναλλαγής.

Ethereum και προγραμματιζόμενο blockchain

Το Bitcoin υποστηρίζει κάποια προγραμματιζόμενη λογική, ωστόσο η κύρια λειτουργία του παραμένει η μεταφορά και η διατήρηση ψηφιακής αξίας. Το Ethereum επέκτεινε αυτή την ιδέα και επέτρεψε τη λειτουργία πιο γενικών προγραμμάτων στο blockchain.

Ακριβώς χάρη σε αυτό δημιουργήθηκε μεγάλο μέρος του σημερινού κόσμου των αποκεντρωμένων εφαρμογών. Τα smart contracts βρίσκονται σήμερα πίσω από αποκεντρωμένα χρηματιστήρια, το DeFi, τα stablecoins, τα NFT ή τα tokenized περιουσιακά στοιχεία.

Η χρήση smart contracts κοστίζει κάτι

Κάθε λειτουργία στο blockchain απαιτεί υπολογιστικούς πόρους. Στο Ethereum το κόστος αυτής της εργασίας ονομάζεται gas.

Όσο πιο πολύπλοκη είναι η λειτουργία που εκτελεί το smart contract, τόσο υψηλότερη μπορεί να είναι η χρέωση. Και γι' αυτό δημιουργούνται δίκτυα Layer 2, τα οποία επιτρέπουν την επεξεργασία πολλών συναλλαγών πιο αποδοτικά και φθηνά.

Τι δημιουργήθηκε χάρη στα smart contracts

Τα smart contracts αποτελούν τη βάση ολόκληρης μιας σειράς εφαρμογών blockchain. Στα αποκεντρωμένα χρηματιστήρια μπορούν να διαχειρίζονται την ανταλλαγή tokens και την εργασία με ρευστότητα. Στο DeFi χρησιμοποιούνται για παράδειγμα σε δάνεια, εξασφαλίσεις ή καταβολή ανταμοιβών.

Στα stablecoins μπορούν να διαχειρίζονται τη δημιουργία, τις μεταφορές ή τη διαχείριση εξασφαλίσεων. Στα NFT καθορίζουν για παράδειγμα την ιδιοκτησία και τους κανόνες μεταφοράς. Σημαντικό ρόλο έχουν επίσης στην tokenization περιουσιακών στοιχείων, όπου ένα token blockchain μπορεί υπό ορισμένες προϋποθέσεις να αντιπροσωπεύει ένα συγκεκριμένο οικονομικό δικαίωμα ή μερίδιο σε άλλο περιουσιακό στοιχείο.

Τα smart contracts ως ψηφιακά LEGO

Τα επιμέρους smart contracts μπορούν να συνεργάζονται μεταξύ τους. Αυτή η αρχή ονομάζεται composability, δηλαδή δυνατότητα σύνθεσης.

Μπορούμε να τα φανταστούμε ως ψηφιακά LEGO. Ένα contract μπορεί να διαχειρίζεται ένα stablecoin, άλλο ένα αποκεντρωμένο χρηματιστήριο, και ένα άλλο δάνεια ή δεδομένα τιμών. Ο προγραμματιστής μπορεί έπειτα να χρησιμοποιήσει ήδη υπάρχοντα contracts ως δομικά στοιχεία μιας νέας εφαρμογής.

Το πλεονέκτημα της διασύνδεσης είναι ταυτόχρονα και κίνδυνος. Αν μια εφαρμογή εξαρτάται από πολλά άλλα contracts, ένα πρόβλημα σε ένα από αυτά μπορεί να μεταδοθεί και παραπέρα.

Το smart contract δεν βλέπει τον πραγματικό κόσμο

Το smart contract δουλεύει καλά με πληροφορίες αποθηκευμένες στο blockchain. Ωστόσο δεν γνωρίζει από μόνο του, για παράδειγμα, την τρέχουσα τιμή του χρυσού, την ισοτιμία EUR/USD, το αποτέλεσμα ενός αθλητικού αγώνα ή αν παραδόθηκε μια αποστολή.

Αν χρειάζεται πληροφορίες από τον εξωτερικό κόσμο, χρησιμοποιεί τα λεγόμενα oracles. Αυτά λειτουργούν ως γέφυρα μεταξύ του blockchain και εξωτερικών δεδομένων.

Ωστόσο έτσι προκύπτει ένας ακόμη κίνδυνος. Αν ένα oracle παρέχει λανθασμένο δεδομένο, το smart contract μπορεί να εκτελέσει σωστά μια λανθασμένη ενέργεια. Η ασφάλεια του συστήματος εξαρτάται λοιπόν όχι μόνο από τον κώδικά του, αλλά και από την ποιότητα των δεδομένων που χρησιμοποιεί.

Ο κώδικας κάνει ακριβώς αυτό που είναι γραμμένο

Η προβλεψιμότητα ανήκει στα κύρια πλεονεκτήματα των smart contracts, αλλά ταυτόχρονα και στις αδυναμίες τους. Το πρόγραμμα δεν γνωρίζει τι σκόπευε ο προγραμματιστής. Εκτελεί μόνο αυτό που πράγματι προγραμματίστηκε.

Ένα γνωστό παράδειγμα είναι το έργο The DAO από το 2016, όταν ένα σφάλμα στο smart contract αξιοποιήθηκε κακόβουλα για την απομάκρυνση περίπου 3,6 εκατομμυρίων ETH. Αυτή η περίπτωση έδειξε ότι το blockchain μπορεί να εκτελεί σωστά τους κανόνες, αλλά αν το σφάλμα βρίσκεται ήδη μέσα στο ίδιο το πρόγραμμα, η αποκέντρωση δεν το διορθώνει αυτόματα.

Αποκεντρωμένο blockchain δεν σημαίνει αυτόματα αποκεντρωμένη εφαρμογή

Ένα smart contract μπορεί να λειτουργεί σε ένα αποκεντρωμένο blockchain, αλλά η εφαρμογή γύρω του μπορεί να εξακολουθεί να περιέχει κεντρικοποιημένα στοιχεία. Ορισμένα contracts μπορούν να ενημερωθούν, να ανασταλούν ή να διαχειριστούν μέσω κλειδιών διαχειριστή ή multisig.

Γι' αυτό δεν αρκεί να γνωρίζουμε ότι μια υπηρεσία χρησιμοποιεί blockchain. Πιο σημαντικό είναι να διαπιστώσουμε ποιος μπορεί να αλλάξει τους κανόνες της και ποια μέρη του συστήματος εξακολουθούν να απαιτούν εμπιστοσύνη σε συγκεκριμένα πρόσωπα ή υποδομή.

Πλεονεκτήματα και κίνδυνοι των smart contracts

Στα κύρια πλεονεκτήματα ανήκουν η αυτοματοποίηση, η διαφάνεια, η προγραμματισιμότητα, η δυνατότητα σύνθεσης και η παγκόσμια προσβασιμότητα. Τα smart contracts επιτρέπουν τη δημιουργία εφαρμογών των οποίων οι κανόνες μπορούν να εκτελούνται αυτόματα χωρίς χειροκίνητη παρέμβαση.

Από την άλλη πλευρά υπάρχουν κίνδυνοι σφαλμάτων στον κώδικα, λανθασμένων δεδομένων από oracle, διαχειριστικών εξουσιών, εξάρτησης από άλλα contracts ή από το ίδιο το δίκτυο blockchain. Κίνδυνος μπορεί να είναι επίσης η συμπεριφορά του χρήστη, για παράδειγμα η επιβεβαίωση μιας κακόβουλης συναλλαγής ή η χρήση μιας απατηλής εφαρμογής.

Τι να ελέγξετε πριν τη χρήση

Ο συνηθισμένος χρήστης δεν χρειάζεται να ξέρει να διαβάζει κώδικα προγραμματισμού. Θα πρέπει όμως να ενδιαφέρεται για το ποιος δημιούργησε την εφαρμογή, πόσο καιρό λειτουργεί, αν τα contracts της έχουν ελεγχθεί (audit), αν είναι δυνατόν να ενημερωθούν και ποιος έχει διαχειριστικό έλεγχο πάνω στο σύστημα.

Όσο πιο πολύπλοκη είναι μια εφαρμογή, τόσο πιο σημαντικό είναι να κατανοήσουμε ότι η ασφάλειά της δεν εξαρτάται μόνο από ένα smart contract, αλλά από ολόκληρη την αρχιτεκτονική γύρω του.

Συμπέρασμα

Το smart contract είναι στη βάση του μια απλή έννοια: ένα πρόγραμμα στο blockchain λαμβάνει μια συγκεκριμένη είσοδο, ελέγχει προκαθορισμένους κανόνες και εκτελεί μια συγκεκριμένη ενέργεια. Χάρη σε αυτό το blockchain επεκτάθηκε από την απλή μεταφορά κρυπτονομισμάτων σε χρηματοοικονομικές εφαρμογές, ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία και αυτοματοποιημένες διαδικασίες.

Τα smart contracts όμως δεν εξαλείφουν πλήρως την εμπιστοσύνη ούτε τον κίνδυνο. Η εμπιστοσύνη απλώς μετατοπίζεται – από τους μεσάζοντες προς τον κώδικα, τα δεδομένα και τους ανθρώπους που μπορούν να ελέγξουν ή να αλλάξουν το σύστημα.

Δεν αρκεί λοιπόν να γνωρίζουμε ότι μια εφαρμογή «χρησιμοποιεί smart contracts». Σημαντικό είναι να κατανοήσουμε τι πραγματικά κάνει το contract, από πού αντλεί πληροφορίες, ποιος έχει τον έλεγχο πάνω του και από τι εξαρτάται.

Αυτό το κείμενο χρησιμεύει αποκλειστικά για ενημερωτικούς και εκπαιδευτικούς σκοπούς και δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή. Τα κρυπτοπεριουσιακά στοιχεία είναι ασταθή και μπορεί να χάσετε ολόκληρο το επενδυμένο ποσό.