Co decyduje o cenach kryptowalut?
Jedna kryptowaluta kosztuje kilka groszy, inna tysiące euro. Podczas gdy jedna stopniowo drożeje, cena innej może w ciągu kilku godzin znacząco się zmienić. Samo spojrzenie na cenę nie wystarcza jednak, by zrozumieć, jak rynek wycenia dane aktywo ani jak łatwo można je sprzedać.
Cena kryptowaluty powstaje podczas handlu. Wpływa na nią ilość dostępnych monet lub tokenów, zainteresowanie kupujących oraz gotowość posiadaczy do sprzedaży. Znaczenie ma również to, jak dużą transakcję rynek jest w stanie przyjąć bez wyraźnego ruchu ceny. Jeśli rozumiemy te zależności, łatwiej odróżnimy cenę jednego tokena od wyceny całej jego podaży w obiegu i zrozumiemy, dlaczego ta sama wiadomość nie musi mieć za każdym razem takiego samego wpływu na rynek.
Cena powstaje podczas transakcji
Na giełdzie z arkuszem zleceń spotykają się oferty kupna i sprzedaży. Kupujący określa, ile jest gotów zapłacić, a sprzedający ustala cenę, za którą chce sprzedać. Transakcja dochodzi do skutku w chwili, gdy ich oczekiwania cenowe się spotkają. Arkusz zleceń pokazuje jeszcze niezrealizowane zlecenia, natomiast historia transakcji pokazuje transakcje już zawarte.
Często słyszymy, że cena rośnie, ponieważ jest więcej kupujących niż sprzedających. Każda zawarta transakcja wymaga jednak obu stron. Decydujące jest przede wszystkim to, jaką ilość chcą wymienić i czy są gotowi zaakceptować dostępne ceny.
Jeśli kupujący stopniowo wykorzystają najtańsze oferty sprzedaży i nadal chcą kupować, kolejne transakcje mogą odbywać się po wyższych cenach. Przy pilnej sprzedaży mogą natomiast stopniowo znikać najwyższe oferty kupna, a cena spadać. Jeden duży uczestnik może więc mieć na rynek większy wpływ niż wielu drobnych inwestorów.
Liczba na ekranie może ponadto oznaczać cenę ostatniej transakcji lub orientacyjną wartość zestawioną z kilku rynków. Nie musi zatem odpowiadać cenie, za którą można właśnie kupić lub sprzedać całą żądaną ilość kryptowaluty.
W przypadku konkretnej transakcji liczą się aktualne oferty, jej wielkość i opłaty. Różnica między najlepszą ofertą kupna a najlepszą ofertą sprzedaży nazywana jest spread.
Ta sama kryptowaluta może być na różnych platformach handlowych notowana po nieco odmiennych cenach. Ich zbliżaniu się sprzyja arbitraż, czyli wykorzystywanie różnic cenowych między rynkami. Opłaty, szybkość przelewów i inne koszty sprawiają jednak, że sama różnica cen nie gwarantuje jeszcze osiągalnego zysku.

Podaż to nie tylko łączna liczba tokenów
W przypadku podaży kryptowalut trzeba rozróżniać ilość maksymalną, liczbę jednostek w obiegu oraz ilość faktycznie oferowaną na sprzedaż. Posiadacz może mieć monety w swoim portfelu, ale przy obecnej cenie może nie chcieć ich sprzedać. Dane o podaży w obiegu same w sobie nie mówią więc, ile kryptowaluty można właśnie kupić po cenie podanej na giełdzie.
Bitcoin ma zgodnie z obecnymi zasadami protokołu skończony limit około 21 milionów monet. Nowe bitcoiny powstają w z góry ustalonym tempie, które stopniowo się zmniejsza.
Tak zwany halving zmniejsza liczbę nowych bitcoinów wypłacanych za wydobyty blok, a tym samym tempo ich emisji. Nie zmniejsza jednak o połowę już istniejącej ilości bitcoinów ani sald w portfelach. Ograniczona podaż sama w sobie nie gwarantuje też wzrostu ceny. Ważne jest, czy zainteresowanie kryptowalutą się utrzymuje.
Inne kryptowaluty mogą mieć odmienne zasady. Nowe tokeny mogą powstawać na przykład jako nagrody za zabezpieczanie sieci. Część wcześniej utworzonych jednostek może być tymczasowo zablokowana, a następnie uwolniona.
Niektóre projekty stosują także spalanie tokenów, w ramach którego trwale wyłączają je z dostępnej podaży. Samo spalanie nie oznacza jednak jeszcze, że łączna ilość tokenów maleje, jeśli jednocześnie powstają kolejne.
Aby zrozumieć cenę, ważne jest więc śledzenie także zmian podaży w czasie. Planowane uwolnienie tokenów może zwiększyć ilość dostępną do sprzedaży. Jego wpływ na cenę zależy jednak od zachowania posiadaczy i od popytu. Wydarzenie znane z wyprzedzeniem traderzy mogą ponadto uwzględnić jeszcze przed jego nastąpieniem.
Popyt tworzą zastosowanie i oczekiwania
Zainteresowanie kryptowalutą może wynikać z jej praktycznego zastosowania. Ktoś potrzebuje jej do przekazania wartości lub opłacenia opłat sieciowych, inny chce ją długoterminowo trzymać. Kolejny kupujący oczekuje, że później sprzeda ją po wyższej cenie. Na tym samym rynku spotykają się więc różne motywacje i horyzonty inwestycyjne.
Na popyt mogą wpływać techniczne ulepszenia sieci, dostępność nowych usług lub produktów inwestycyjnych, zaufanie do dalszego rozwoju, a także uwaga w mediach społecznościowych.
Łatwiejszy dostęp do kryptowaluty może przyciągnąć nowych zainteresowanych, natomiast utrata zaufania może ograniczyć gotowość do zakupów. Ogłoszenie nowej funkcji nie oznacza jednak automatycznie wzrostu ceny. Rynek może wątpić w jej rzeczywiste zastosowanie albo oczekiwać jej korzyści już wcześniej.
Wyobraźmy sobie projekt, który ogłasza współpracę ze znaną firmą. Aby ocenić znaczenie takiej wiadomości, trzeba wiedzieć, co współpraca faktycznie przyniesie i czy tworzy powód do korzystania z konkretnego tokena.
Samo zainteresowanie technologią nie wyjaśnia bowiem jeszcze, dlaczego miałby rosnąć popyt na dany token. Podobnie liczba osób obserwujących projekt nie odpowiada ilości pieniędzy, jaką są gotowe zapłacić za jego tokeny.

Płynność decyduje o cenie naszej transakcji
Płynność wyraża, jak łatwo można kupić lub sprzedać aktywo bez znaczącego wpływu na jego cenę. Na płynnym rynku zwykle jest wystarczająco dużo kontrahentów dla zamierzonej wielkości transakcji, a różnica między ceną kupna a ceną sprzedaży jest zwykle mniejsza.
Ważna jest również zdolność rynku do bieżącego uzupełniania ofert i utrzymania wystarczającej liczby kontrahentów także przy zwiększonym zainteresowaniu handlem.
Wpływ dostępnych ofert pokazuje prosty przykład. Załóżmy, że na modelowej giełdzie znajdują się następujące zlecenia sprzedaży. Podczas zakupu się nie zmieniają, a dla przejrzystości pomijamy opłaty.
100 tokenów
Cena za token: 10,00 EUR
Cena za całą ilość: 1 000 EUR
200 tokenów
Cena za token: 10,10 EUR
Cena za całą ilość: 2 020 EUR
200 tokenów
Cena za token: 10,40 EUR
Cena za całą ilość: 2 080 EUR
Jeśli chcemy natychmiast kupić 500 tokenów i przyjmiemy wszystkie podane oferty, zapłacimy łącznie 5 100 euro. Średnia cena zakupu wyniesie 10,20 euro za token, mimo że na początku najlepsza oferta sprzedaży wynosiła 10 euro.
Ostatnia część zakupu zostanie zrealizowana po 10,40 euro. Średnio kupimy więc o dwa procent drożej w porównaniu z pierwotnie dostępną najlepszą ceną.
Ta różnica między oczekiwaną a faktycznie uzyskaną ceną nazywana jest poślizgiem cenowym, czyli slippage. W przypadku większego zlecenia może powstać dlatego, że transakcja jest stopniowo realizowana wobec ofert na kilku poziomach cenowych. W praktyce ceny mogą się ponadto zmieniać także w trakcie samej realizacji zlecenia.
Wysoki wolumen obrotu z ostatniego dnia sam w sobie nie gwarantuje przy tym, że właśnie teraz łatwo sprzedamy większą ilość kryptowaluty. Wolumen opisuje przeszłą aktywność, natomiast do nowej transakcji potrzebujemy aktualnie dostępnych kontrahentów.
Nawet rozbudowany arkusz zleceń może nie wystarczyć, jeśli oferty są skupione daleko od obecnej ceny. Istotna jest przede wszystkim ilość dostępna w jej pobliżu.
Co wyraża kapitalizacja rynkowa
Kapitalizacja rynkowa, często określana angielskim terminem market cap, pomaga porównywać wielkość poszczególnych kryptowalut.
Oblicza się ją jako iloczyn ceny jednej jednostki i liczby jednostek w obiegu. Aby porównanie miało sens, trzeba używać porównywalnych danych o podaży i cenie. Sama kapitalizacja nie określa jednak, czy kryptowaluta jest niedowartościowana, wysokiej jakości lub bezpieczna.
Kapitalizacja rynkowa = cena jednego tokena × liczba tokenów w obiegu
Wyobraźmy sobie kryptowalutę ze 100 milionami tokenów w obiegu i ceną 10 euro. Jej kapitalizacja rynkowa wynosi jeden miliard euro. Jeśli przy tej samej liczbie tokenów cena wzrośnie do 11 euro, kapitalizacja osiągnie 1,1 miliarda euro.
Różnica 100 milionów euro nie oznacza jednak, że inwestorzy musieli właśnie tyle nowych pieniędzy przeznaczyć na zakupy.
Zmieniona cena rynkowa jest w obliczeniu stosowana do wszystkich jednostek w obiegu, w tym tych, którymi w ogóle nie handlowano. Kapitalizacja nie stanowi więc sumy historycznych inwestycji ani rezerwy pieniężnej, którą posiadacze mogliby wspólnie wypłacić.
Tak samo nie można zakładać, że wszyscy zdołaliby sprzedać swoje tokeny po ostatniej opublikowanej cenie. Rozległa sprzedaż stopniowo wyczerpywałaby dostępne oferty kupna i mogłaby obniżać cenę.
Właśnie tutaj kapitalizacja rynkowa łączy się z płynnością. Wysoka wycena sama w sobie nie mówi, ile pieniędzy można faktycznie uzyskać ze sprzedaży większej ilości kryptowaluty.
Cena jednostkowa może ponadto stwarzać mylne wrażenie, że token za kilka groszy ma większe pole do wzrostu niż token za setki euro. Ważna jest jednak także liczba tokenów w obiegu. Różnicę pokazuje następujące modelowe porównanie.
Cena jednego tokena
Kryptowaluta A: 0,01 EUR
Kryptowaluta B: 100 EUR
Liczba tokenów w obiegu
Kryptowaluta A: 100 miliardów
Kryptowaluta B: 1 milion
Kapitalizacja rynkowa
Kryptowaluta A: 1 miliard EUR
Kryptowaluta B: 100 milionów EUR
Kryptowaluta A ma znacznie niższą cenę jednego tokena, ale jej podaż w obiegu jest wyceniana dziesięciokrotnie wyżej.
Gdyby jej cena przy tej samej liczbie tokenów wzrosła do jednego euro, odpowiadałoby to kapitalizacji rynkowej 100 miliardów euro.
Nie jest to prognoza ani dowód, że taki wzrost jest niemożliwy. Przykład pokazuje jednak, dlaczego cel cenowy typu „co najmniej jedno euro za token” trzeba oceniać w kontekście łącznej wyceny kryptowaluty.
Dlaczego śledzić także przyszłą podaż
W przypadku niektórych projektów w obiegu znajduje się tylko mniejsza część tokenów, a pozostałe czekają na uwolnienie. Obok kapitalizacji rynkowej możemy się więc spotkać także ze wskaźnikiem w pełni rozwodnionej wyceny, po angielsku fully diluted valuation, czyli FDV.
Wskaźnik ten przelicza szerszą podaż tokenów według ich obecnej ceny jednostkowej. Dostawcy danych mogą przy tym pracować z podażą całkowitą lub maksymalną, dlatego ważne jest sprawdzenie zastosowanej metodologii.
Wyobraźmy sobie projekt ze 100 milionami tokenów w obiegu, maksymalną podażą jednego miliarda tokenów i ceną 10 euro za jednostkę.
Jego kapitalizacja rynkowa wynosi jeden miliard euro. Jeśli do obliczenia FDV użyjemy podaży maksymalnej, otrzymamy dziesięć miliardów euro.
Obliczenie pokazuje jedynie, jaka byłaby wycena tej ilości tokenów przy obecnej cenie. Nie przewiduje, ile tokeny będą kosztować po ich uwolnieniu.
Różnica między obiema wartościami zwraca uwagę na możliwą przyszłą zmianę dostępnej ilości. Aby ją ocenić, trzeba znać harmonogram uwalniania oraz to, komu tokeny przypadną.
Większa podaż przy niezmienionym popycie może wywierać presję na cenę. Rzeczywisty wynik zależy jednak także od tego, czy posiadacze sprzedadzą nowo dostępne tokeny i jak duże będzie zainteresowanie nimi.

Dlaczego wahania cen mogą być tak gwałtowne
Stopień wahań ceny nazywany jest zmiennością. Wyraźne zmiany cen w obserwowanym okresie oznaczają wyższą zmienność niż stosunkowo spokojny przebieg. Wskaźnik ten sam w sobie nie mówi jednak, czy kolejny ruch ceny będzie wzrostowy, czy spadkowy.
W przypadku kryptowalut na wahania może wpływać kilka czynników jednocześnie.
Jednym z nich jest zmienne zaufanie inwestorów. Wiadomość o ataku na usługę, problemie technicznym, zmianie przepisów w którymś kraju lub ważnej współpracy biznesowej może szybko zmienić oczekiwania rynku.
Istotna jest także różnica między oczekiwaną a faktycznie opublikowaną informacją. Korzystna wiadomość nie musi wywołać wzrostu, jeśli rynek już ją uwzględniał lub oczekiwał jeszcze lepszego wyniku. Ruch ceny może wywołać nawet niezweryfikowana informacja, i to zanim uda się ustalić rzeczywisty stan rzeczy.
Kolejnym czynnikiem jest powiązanie rynku kryptowalut z szerszym otoczeniem finansowym. Stopy procentowe i skłonność inwestorów do podejmowania ryzyka mogą wpływać także na kryptowaluty.
Badanie opublikowane przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy opisuje związek między zaostrzaniem amerykańskiej polityki pieniężnej, zmianą skłonności inwestorów do ryzyka a spadkiem rynku kryptowalut. (źródło: The Crypto Cycle and US Monetary Policy, MFW, 2023).
Nie oznacza to jednak, że każda podwyżka stóp procentowych musi prowadzić do natychmiastowego i równie wyraźnego spadku wszystkich kryptowalut.
Ruchy cen może wzmacniać także dźwignia finansowa. Dzięki niej trader uzyskuje większą ekspozycję na zmiany cen, niż odpowiada jego własnym wniesionym środkom.
Przy niekorzystnym rozwoju sytuacji i niewystarczającym zabezpieczeniu platforma handlowa może przymusowo zamknąć jego pozycję.
Likwidacje pozycji obstawiających wzrost mogą zwiększać presję sprzedażową na danym rynku. Zamykanie pozycji obstawiających spadek może natomiast przynosić dodatkową presję zakupową.
Ważne jest przy tym rozróżnienie między handlem rzeczywistymi kryptowalutami za pożyczone środki a instrumentami pochodnymi, które zapewniają ekspozycję na cenę za pośrednictwem umowy.
Zamknięcie pozycji na instrumencie pochodnym nie oznacza bowiem automatycznie sprzedaży takiej samej ilości rzeczywistych monet. Także rynek instrumentów pochodnych może jednak przyczyniać się do szerszych ruchów cen.
Na skalę reakcji cenowej ostatecznie wpływa także dostępna płynność. Duże zlecenie może mieć na mało płynnym rynku wyraźniejszy wpływ, a w okresie niepewności uczestnicy mogą wycofać część swoich ofert.
To, że kryptowalutami można handlować bez przerwy, nie gwarantuje takiej samej dostępności kontrahentów o każdej porze. Nawet wysoka kapitalizacja rynkowa nie jest więc gwarancją stabilnego przebiegu cen.
Jak osadzić ruch ceny w kontekście
Przy obserwowaniu wyraźnego wzrostu lub spadku pomaga zadanie sobie kilku pytań. Czy zmieniły się informacje o samym projekcie, zasady jego podaży, warunki całego rynku, czy przede wszystkim gotowość uczestników do handlu?
Ten sam ruch na wykresie może mieć różne przyczyny, a jeden nagłówek nie musi oddawać wszystkich zależności.
Obok ceny warto więc śledzić podaż w obiegu i przyszłą podaż oraz dostępne informacje o płynności.
W przypadku wiadomości ważne jest rozróżnienie między ogłoszonym zamiarem a faktycznie zakończoną zmianą. Przy wyraźnych ruchach procentowych z kolei musimy znać cenę wyjściową oraz obserwowany okres.
Wzrost z jednego centa do dwóch oznacza wprawdzie stuprocentowy przyrost wartości, sam w sobie nie mówi jednak nic o przyczynie ruchu ani o możliwości sprzedaży większej ilości tokenów.
Takie podejście do oceny rynku nie daje pewności co do dalszego rozwoju. Pomaga jednak zadawać trafniejsze pytania i lepiej zrozumieć, co poszczególne dane faktycznie oznaczają.
Podsumowanie
Cena kryptowaluty powstaje w konkretnych transakcjach, w których zainteresowanie kupujących spotyka się z gotowością posiadaczy do sprzedaży. Podaż określa dostępną ilość i jej zmiany, natomiast popyt odzwierciedla praktyczne zastosowanie i oczekiwania inwestorów. Płynność wpływa z kolei na to, na jakich warunkach zamierzoną transakcję można faktycznie przeprowadzić.
Kapitalizacja rynkowa pomaga osadzić cenę jednostkową w kontekście łącznej wyceny tokenów w obiegu. Nie mówi jednak nic o ilości zainwestowanych pieniędzy ani o kwocie, jaką wszyscy posiadacze uzyskaliby wspólnie ze sprzedaży. Niska cena jednego tokena sama w sobie nie oznacza więc korzystnej inwestycji.
Gwałtowne wahania cen mogą powstawać w wyniku zbiegu nowych informacji, zmian zaufania, wykorzystywania dźwigni finansowej i ograniczonej płynności.
Zrozumienie tych czynników nie pozwala wprawdzie wiarygodnie przewidywać przyszłych cen, daje jednak lepszą podstawę do oceny wydarzeń na rynku i rozpoznania sytuacji, w których sam wykres cenowy nie wystarcza do zrozumienia.
Ten tekst służy wyłącznie celom informacyjnym i edukacyjnym i nie stanowi doradztwa inwestycyjnego. Kryptoaktywa są zmienne i możesz stracić całą zainwestowaną kwotę.
Author
Tomáš Bára
Kredyt hipoteczny zabezpieczony Bitcoinem: ewolucja finansowania czy początek rewolucji?
Czy można kupić nieruchomość bez sprzedaży swojego Bitcoina? W USA działają już kredyty hipoteczne i pożyczki zabezpieczone Bitcoinem. Dowiedz się, jak działają te modele, co oznacza LTV, kto kontroluje zabezpieczenie w trakcie spłaty i dlaczego ich wykorzystanie w Czechach jest na razie skomplikowane.
Oszustwa związane z kryptowalutami