Kiedy ludzie słyszą słowo „kryptowaluta", wielu z nich wyobraża sobie coś nowego, skomplikowanego i ryzykownego — coś, za czym nie stoi bank, instytucja centralna ani państwo. Właśnie dlatego część społeczeństwa nadal podchodzi do kryptowalut z nieufnością.

Tymczasem z cyfrowych pieniędzy korzystamy każdego dnia. Wynagrodzenie wpływa na konto bankowe, czynsz i rachunki za energię opłacamy przelewem, a w sklepach używamy kart, telefonów komórkowych lub smartwatchy. Gdy otwieramy aplikację bankową, nie widzimy fizycznych banknotów, lecz jedynie liczbę na ekranie.

Kryptowaluty nie wynalazły więc cyfrowych pieniędzy. Wprowadziły raczej nowy sposób przechowywania i przesyłania cyfrowej wartości bez konieczności polegania na tradycyjnym banku lub innej instytucji centralnej.

Od lat korzystamy z cyfrowych pieniędzy

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu większość pieniędzy miała formę fizyczną. Ludzie otrzymywali wynagrodzenie w gotówce, nosili banknoty w portfelach i płacili za zakupy monetami oraz banknotami.

Dziś sytuacja wygląda inaczej. Pieniądze na rachunku bankowym są przede wszystkim cyfrowym zapisem w systemie banku. Kiedy płacimy kartą lub przelewem, nie dochodzi do fizycznego przekazania pieniędzy. Zmieniają się jedynie salda zapisane na poszczególnych rachunkach.

Większości ludzi to nie przeszkadza, ponieważ ufają systemowi bankowemu. Wierzą, że bank prawidłowo ewidencjonuje ich pieniądze, umożliwia dokonywanie płatności lub wypłatę gotówki i działa pod nadzorem organów regulacyjnych.

Ciekawym przykładem jest euro. Wprowadzono je 1 stycznia 1999 roku, początkowo jako walutę wykorzystywaną w księgowości i płatnościach elektronicznych. Banknoty i monety euro weszły do obiegu dopiero w 2002 roku. Jedna z najważniejszych walut świata przez kilka lat istniała więc wyłącznie w formie cyfrowej i księgowej.

Cyfrowe pieniądze nie są odległą wizją przyszłości. Już dziś stanowią część świata, w którym żyjemy.

Co nadaje pieniądzom wartość

Współczesny pieniądz zasadniczo nie jest zabezpieczony złotem w taki sposób, by można było zanieść każdy banknot do banku i zażądać w zamian określonej ilości kruszcu.

Przełomowa zmiana nastąpiła w 1971 roku, gdy Stany Zjednoczone zakończyły wymienialność dolara amerykańskiego na złoto. Od tego czasu wartość współczesnych walut opiera się przede wszystkim na zaufaniu do państwa, banku centralnego, gospodarki i sprawnego funkcjonowania systemu finansowego.

Akceptujemy korony czeskie, euro lub dolary, ponieważ wierzymy, że przyjmą je również inni ludzie, przedsiębiorstwa i instytucje. Państwa pobierają w tych walutach podatki, a banki centralne starają się utrzymywać ich stabilność.

Pieniądz nie ma więc wartości jedynie dlatego, że występuje w formie fizycznej. Jego wartość wynika przede wszystkim z zaufania do systemu, który go wspiera i wykorzystuje.

Czym różnią się kryptowaluty

Różnica między tradycyjnym pieniądzem a kryptowalutami nie polega na tym, że jedno jest rzeczywiste, a drugie wyłącznie cyfrowe. Większość tradycyjnych pieniędzy już dziś istnieje w formie cyfrowej.

Główna różnica dotyczy zasad oraz tego, komu — lub czemu — ufamy.

W przypadku tradycyjnych walut ufamy państwu, bankowi centralnemu i instytucjom finansowym. Banki centralne mogą wpływać na ilość pieniądza w gospodarce, zmieniać stopy procentowe i reagować na kryzysy gospodarcze. Zapewnia to systemowi pewną elastyczność, ale oznacza również, że na zasady mogą wpływać decyzje ludzi i instytucji.

W przypadku kryptowalut zaufanie opiera się przede wszystkim na technologii, kryptografii i zasadach określonej sieci. Bitcoin został na przykład zaprojektowany tak, aby nigdy nie mogło istnieć więcej niż 21 milionów bitcoinów. Jego podstawowe zasady są zapisane w protokole, a ich zmiana wymagałaby szerokiego porozumienia uczestników sieci.

Dlatego niektórzy postrzegają Bitcoina jako alternatywę dla tradycyjnego systemu pieniężnego.

Ani banki, ani kryptowaluty nie są wolne od ryzyka

Banki są instytucjami regulowanymi, a depozyty klientów są chronione do określonego limitu. Zapewnia to istotny poziom ochrony. Historia pokazuje jednak, że system bankowy również nie jest całkowicie wolny od ryzyka.

Poważnych problemów doświadczyły duże instytucje, takie jak Lehman Brothers i Credit Suisse, a także IPB i Sberbank CZ na rynku czeskim. System bankowy również zależy od zaufania. Jeśli klienci zaczną masowo wypłacać swoje pieniądze, nawet duży bank może szybko znaleźć się pod presją.

Kryptowaluty wiążą się z innym rodzajem ryzyka. Ich ceny mogą gwałtownie się zmieniać, niektóre projekty mogą upaść, a użytkownicy mogą stracić pieniądze w wyniku oszustwa, utraty danych dostępowych lub niewystarczającego zrozumienia technologii.

W przypadku wielu kryptowalut nie istnieje ani system gwarantowania depozytów, ani centralna instytucja, która mogłaby naprawić błąd. Większa niezależność oznacza zatem również większą odpowiedzialność osobistą.

Błędem byłoby twierdzenie, że kryptowaluty są automatycznie bezpieczniejsze niż banki. Równie błędne byłoby odrzucanie ich wyłącznie dlatego, że istnieją cyfrowo.

Przyszłość pieniądza jest cyfrowa

Cyfryzacja pieniądza nie ogranicza się do prywatnych projektów kryptowalutowych. Również banki centralne opracowują własne waluty cyfrowe.

Przykładem jest planowane cyfrowe euro, które ma być cyfrową formą pieniądza banku centralnego. Według instytucji europejskich ma ono uzupełniać gotówkę, a nie ją zastępować.

Pokazuje to, że debata o cyfrowych pieniądzach nie jest wyłącznie debatą o kryptowalutach. Dotyczy całego systemu finansowego. Płatności, oszczędności i usługi finansowe w coraz większym stopniu przenoszą się do środowiska cyfrowego.

Kryptowaluty stanowią jeden z możliwych kierunków tego rozwoju. Umożliwiają przesyłanie cyfrowej wartości bez tradycyjnych pośredników, ale jednocześnie wprowadzają nowe ryzyka i wymagają od użytkowników większej wiedzy.

Podsumowanie

Ludzie często podchodzą do kryptowalut z rezerwą, ponieważ są one nowe, cyfrowe i nie stoi za nimi znana instytucja. Taka obawa jest zrozumiała. Jednocześnie warto zauważyć, że większość tradycyjnych pieniędzy również istnieje dziś wyłącznie jako liczby w systemach bankowych.

Rzeczywista różnica między tradycyjnym pieniądzem a kryptowalutami nie polega na ich fizycznej formie. Dotyczy przede wszystkim zasad i rodzaju zaufania, na którym się opierają.

W przypadku tradycyjnych walut ufamy państwu, bankowi centralnemu i systemowi finansowemu. W przypadku kryptowalut ufamy technologii, sieci i zasadom protokołu. Oba systemy mają swoje zalety i ryzyka.

Pytanie nie brzmi więc, czy cyfrowe pieniądze są realne. Korzystamy z nich od lat. Ważniejsze jest to, komu lub czemu ufamy, gdy przechowujemy, przesyłamy lub inwestujemy nasze pieniądze.

Właśnie dlatego edukacja finansowa jest tak ważna. Im lepiej rozumiemy, jak działa pieniądz, tym lepiej potrafimy odróżnić szansę od ryzyka i ślepego zaufania.