Kryptowaluty przez długi czas postrzegano jako świat pozostający poza tradycyjnymi finansami. Dla niektórych stanowiły one alternatywę dla banków i państwa; dla innych były jedynie wysoce ryzykowną spekulacją bez jasnych zasad. Dzisiaj jednak ich pozycja ulega zmianie. Kryptowaluty pozostają zmienne i ryzykowne, ale coraz bardziej zbliżają się do środowiska tradycyjnego rynku finansowego.

Powód jest prosty: oprócz tego, że są eksperymentem technologicznym, kryptowaluty stają się również aktywami obserwowanymi przez organy regulacyjne, banki, fundusze i zarządzających majątkiem. Pojawiają się nie tylko nowe ramy prawne, ale także produkty notowane na giełdzie, usługi powiernicze i infrastruktura bankowa. To właśnie to zmienia znaczenie kryptowalut w szerszym systemie finansowym.

Przez długi czas głównym problemem związanym z kryptowalutami były nie tylko wahania cen. Jedną z największych przeszkód była niepewność prawna. Często nie było jasne, na podstawie jakich zasad dana kryptowaluta była faktycznie oceniana, kto ją nadzorował, jakie informacje dostawca musiał ujawniać i w jaki sposób miały być chronione środki klientów. Dla zwykłego inwestora może to brzmieć jak szczegół techniczny, ale w rzeczywistości ma to fundamentalne znaczenie. Jeśli nie jest jasne, pod jaki system regulacyjny podlega dany składnik aktywów, pojawia się również niepewność co do tego, komu dana osoba faktycznie powierza swoje pieniądze.

Ta niepewność przez długi czas utrzymywała kryptowaluty na marginesie systemu finansowego. Bank, fundusz czy zarządzający majątkiem z trudem może stworzyć produkt inwestycyjny lub model zarządzania ryzykiem w oparciu o dany składnik aktywów, gdy nie jest jasne, jakie zasady mają do niego zastosowanie. Regulacje nie są zatem tylko kolejną warstwą biurokracji. Stanowią one próbę ustanowienia minimalnych standardów dotyczących funkcjonowania rynku, ujawniania informacji oraz postępowania z funduszami klientów.

Znaczenie regulacji w pełni ujawniło się w wyniku upadku giełdy FTX w 2022 roku. Przed upadkiem była to jedna z najbardziej znanych platform kryptowalutowych na świecie i sprawiała wrażenie profesjonalnie zarządzanej firmy. Jednak według amerykańskiej Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (SEC) środki klientów były kierowane do powiązanej firmy Alameda Research i wykorzystywane w sposób, o którym użytkownicy nie mieli jasnych informacji.

Kiedy zaufanie do grupy FTX załamało się, stało się jasne, że firma nie jest w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań. Przypadek ten stał się ostrzeżeniem dla całego rynku: bez jasnych zasad, kontroli i oddzielenia środków klientów od własnej działalności firmy nawet bardzo znana firma może upaść.

W Europie najważniejszym krokiem regulacyjnym jest MiCA. Tworzy ona wspólne ramy dla kryptowalut i powiązanych usług w przypadkach nieobjętych innymi przepisami finansowymi UE. Jej celem nie jest uczynienie rynku kryptowalut bezpiecznym lub wolnym od ryzyka, ale wprowadzenie jaśniejszych zasad dotyczących dostawców usług, informacji o klientach, autoryzacji i nadzoru. Innymi słowy, MiCA nie obiecuje, że zmienność lub możliwość poniesienia straty znikną z rynku kryptowalut, ale zmniejsza część niepewności prawnej i instytucjonalnej.

Ma to również praktyczne konsekwencje dla inwestorów. Jaśniejsze zasady zwiększają prawdopodobieństwo, że będą oni korzystać z usług podmiotu, który podlega nadzorowi i działa na z góry określonych warunkach. Jednocześnie jednak należy dodać, że MiCA nadal nie oznacza takiego samego poziomu ochrony, jak w przypadku tradycyjnych produktów finansowych, zwłaszcza jeśli usługi są oferowane przez podmiot nieposiadający zezwolenia lub spoza Europy.

Zmiana ta jest widoczna również w praktyce. Regulacje nie są już tylko teorią na papierze; znajdują one odzwierciedlenie w procesie udzielania licencji konkretnym firmom oraz w określaniu, kto może wejść do w pełni regulowanego systemu. W ten sposób rynek kryptowalut zaczyna przypominać bardziej standardowe środowisko usług finansowych.

W Stanach Zjednoczonych sytuacja jest bardziej złożona. W przeciwieństwie do Unii Europejskiej przez długi czas nie istniały żadne wspólne ramy prawne porównywalne z MiCA. Debata koncentrowała się głównie na tym, czy poszczególne kryptowaluty są bardziej podobne do towarów, czy do papierów wartościowych, a zatem który organ powinien je nadzorować. Amerykańskie podejście było zatem przez długi czas bardziej fragmentaryczne i opierało się w większym stopniu na interpretacji już istniejących przepisów dotyczących rynków towarowych i kapitałowych.

Jednym z najbardziej widocznych momentów, w którym kryptowaluty zbliżyły się do tradycyjnego rynku kapitałowego, było zatwierdzenie w Stanach Zjednoczonych w styczniu 2024 r. spotowych ETP na bitcoiny. Otworzyło to drogę do obrotu na regulowanych giełdach produktami powiązanymi bezpośrednio z ceną bitcoina. Znaczenie tego kroku nie polegało na tym, że bitcoin stał się mniej ryzykowny. Liczyło się to, że dla wielu inwestorów stał się on bardziej dostępny dzięki znanej infrastrukturze brokerów, giełd, struktur funduszy i usług powierniczych, a nie tylko poprzez giełdę kryptowalutową i prywatny portfel.

Znacząco zmniejszyło to praktyczną barierę wejścia dla niektórych inwestorów detalicznych i instytucjonalnych. Kryptowaluty zbliżyły się w ten sposób do świata, w którym powszechnie handluje się akcjami, obligacjami i funduszami towarowymi. Nie oznacza to, że bitcoin stał się tym samym, co akcje czy złoto. Oznacza to jednak, że stał się dostępny za pośrednictwem narzędzi, które tradycyjny rynek finansowy już zna i umie obsługiwać.

Równie ważne jest to, że banki i zarządzający aktywami wkraczają w przestrzeń aktywów cyfrowych. Gdy kryptowaluty są traktowane z perspektywy nadzoru bankowego, przechowywania lub zasad kapitałowych, jasne jest, że nie są już tylko marginalnym eksperymentem. Są one stopniowo włączane do rzeczywistej infrastruktury finansowej.

Dla zwykłego inwestora główny wniosek jest taki: regulacje same w sobie nie czynią kryptowalut bezpiecznym aktywem. Pozostaje to rynkiem o dużej zmienności i szeregu ryzyk technologicznych i operacyjnych. Regulacje zmieniają coś innego. Zmniejszają część niepewności, ułatwiają rozróżnienie między bardziej a mniej wiarygodnymi dostawcami oraz otwierają drogę do posiadania i handlu kryptowalutami za pośrednictwem bardziej znanych i ściślej nadzorowanych instytucji.

Dlatego dzisiaj kryptowaluty nie są już postrzegane po prostu jako coś spoza tradycyjnego świata finansów. Coraz bardziej stają się jego częścią, choć nie w pełni ustabilizowaną. Właśnie dlatego relacja między kryptowalutami a tradycyjnym rynkiem finansowym jest dziś tak ważna: nie chodzi już tylko o to, czy kryptowaluty mają w nim swoje miejsce, ale jaką rolę będą tam odgrywać i na jakich zasadach będą funkcjonować.