Internet od wielu lat pozwala nam kopiować niemal wszystko w ciągu kilku sekund. Obraz, muzykę, film albo inny plik cyfrowy można łatwo pobrać, zapisać i udostępnić dalej. Właśnie dlatego przez długi czas w świecie online bardzo trudno było mówić o prawdziwej unikalności albo własności rzeczy cyfrowej. NFT przyniosło ideę, że także w Internecie może istnieć coś unikalnego, weryfikowalnego i technologicznie odróżnialnego od zwykłej kopii.

W ciągu kilku lat NFT stało się jednym z najbardziej znanych pojęć związanych z kryptowalutami i blockchainem. Dla jednych oznaczało rewolucję w cyfrowej własności, dla innych głównie bańkę spekulacyjną. Niezależnie od oceny, jedno jest pewne: NFT otworzyło debatę o tym, jak mogą wyglądać własność, wartość i handel aktywami cyfrowymi w nowym środowisku internetowym.

Od cyfrowej kopii do cyfrowej własności

Skrót NFT oznacza non-fungible token, czyli token niewymienialny. To właśnie słowo "niewymienialny" jest tutaj kluczowe. W przypadku zwykłych pieniędzy albo Bitcoina nie ma znaczenia, którą konkretną jednostkę posiadamy, ponieważ jednostki są wzajemnie wymienne. W przypadku NFT jest inaczej. Każdy token jest unikalny, ma własne cechy, identyfikator i metadane, które odróżniają go od innych. Dzięki temu może reprezentować konkretną rzecz cyfrową albo fizyczną i pozwala publicznie udowodnić, do kogo należy.

Ta unikalność dała aktywom cyfrowym coś, czego wcześniej im brakowało: rzadkość. W Internecie każdy nadal może pobrać kopię obrazu lub filmu, ale NFT pozwala udowodnić, kto posiada oryginalny token powiązany z danym dziełem. Innymi słowy: NFT nie blokuje kopiowania samej treści, ale wprowadza system, w którym można zweryfikować własność konkretnego aktywa cyfrowego.

Jak to się zaczęło

Za pierwsze znane NFT często uznaje się projekt Quantum, który Kevin McCoy stworzył już w 2014 roku. Przez długi czas szersza publiczność prawie nie zwracała jednak uwagi na ten koncept i była to raczej marginalna ciekawostka technologiczna.

Ważny przełom nastąpił w 2017 roku, gdy zaczęły pojawiać się projekty pokazujące NFT w bardziej praktycznej i widocznej formie. Do najbardziej znanych należały CryptoPunks, czyli kolekcja 10 000 unikalnych pikselowych postaci na blockchainie Ethereum, która później stała się jednym z symboli całego rynku NFT. O CryptoPunks powiemy więcej w dalszej części artykułu.

W 2017 roku pojawił się także projekt CryptoKitties. Były to cyfrowe kolekcjonerskie koty, z których każdy miał własne unikalne cechy. Użytkownicy mogli je kupować, sprzedawać i "rozmnażać", tworząc kolejne unikalne warianty.

Ten projekt pokazał szerszej publiczności, że blockchain nie musi służyć wyłącznie do przesyłania kryptowalut, ale także do posiadania unikalnych przedmiotów cyfrowych. Później wokół NFT zaczął powstawać znacznie szerszy rynek, który objął sztukę, gry, członkostwo i tożsamość cyfrową.

Co reprezentuje NFT

NFT to w zasadzie cyfrowy zapis na blockchainie, który potwierdza własność konkretnego tokena. Taki token może reprezentować na przykład sztukę cyfrową, przedmiot kolekcjonerski, element gry, bilet, certyfikat, dostęp członkowski albo niektóre realne aktywa przeniesione do formy cyfrowej.

Ważne jest to, że samo NFT nie jest tylko "obrazkiem z Internetu", lecz unikalnym tokenem powiązanym z konkretnym adresem blockchain. Własność jest publicznie możliwa do sprawdzenia i zweryfikowania.

Trzeba też rozumieć, czego NFT nie oznacza. Jeśli ktoś kupuje NFT powiązane z określonym dziełem, nie znaczy to automatycznie, że otrzymuje wszystkie prawa autorskie do tej treści. Zależy to od tego, jakie prawa autor lub projekt przypisze do konkretnego tokena.

NFT zwykle potwierdza więc własność tokena, a nie automatycznie pełną kontrolę nad samym dziełem w sensie prawa autorskiego. To jedna z rzeczy, które są bardzo często źle rozumiane.

Właśnie w tym tkwi jego znaczenie. NFT pozwala stworzyć cyfrowy dowód własności albo autentyczności, który można łatwo zweryfikować.

Jak działa NFT

NFT powstaje w procesie nazywanym mintingiem, czyli utworzeniem i zapisaniem NFT w blockchainie. W tym procesie do cyfrowej treści, na przykład obrazu, filmu albo przedmiotu w grze, tworzy się unikalny token. Następnie zostaje on zapisany w blockchainie, gdzie można prześledzić jego pochodzenie i właściciela.

Za działanie NFT odpowiada smart contract, czyli inteligentna umowa - program zapisany na blockchainie. Określa on podstawowe zasady: kto stworzył NFT, do kogo ono należy, jak można je przenosić i jakie ma właściwości. Każde NFT ma dzięki temu własne oznaczenie i jest przypisane do konkretnego adresu blockchain, czyli cyfrowego adresu portfela właściciela. To sprawia, że można je odróżnić od innych tokenów i publicznie zweryfikować jego własność.

NFT najczęściej kojarzy się z blockchainem Ethereum, gdzie do ich działania używa się standardów technicznych, takich jak ERC-721 albo ERC-1155. Dla zwykłego czytelnika można je rozumieć jako zestaw reguł, dzięki którym portfele, marketplace'y i aplikacje wiedzą, jak pracować z NFT. Dzięki tym wspólnym zasadom NFT można tworzyć, kupować, sprzedawać i wykorzystywać w różnych usługach.

Dlaczego NFT tak bardzo zainteresowało rynek

Jednym z głównych powodów, dla których NFT zdobyło tak dużą uwagę, była możliwość oferowania przez twórców swoich dzieł lub produktów cyfrowych bezpośrednio odbiorcom, bez części tradycyjnych pośredników. Dzięki tej technologii mogli dotrzeć do globalnego rynku i jednocześnie lepiej ustalić warunki, na jakich ich twórczość będzie później odsprzedawana lub używana. NFT przyniosło więc nowy sposób pracy z cyfrową własnością, dystrybucją treści i handlem określonymi typami aktywów.

Dla inwestorów i kolekcjonerów największą zachętą było to, że NFT stworzyło nowy rodzaj cyfrowej rzadkości. Ludzie mogli nagle posiadać coś, co było publicznie weryfikowalne, ograniczone i przenoszalne. Właśnie połączenie technologii, kolekcjonerstwa, spekulacji i nowego typu cyfrowej własności sprawiło, że NFT trafiło do centrum uwagi całego rynku kryptowalut.

Ograniczenia i problemy NFT

Jak w przypadku innych nowych technologii, szybko okazało się, że NFT ma także słabe strony. Jednym z największych ograniczeń jest fakt, że samą treść cyfrową nadal bardzo łatwo skopiować. Obraz, film albo inny plik może pobrać i zapisać każdy, tak samo łatwo jak zwykłą treść z Internetu. NFT nie uniemożliwia więc tego, aby dana rzecz znalazła się w galerii lub na urządzeniu kogoś innego.

Różnica polega na tym, że tylko właściciel oryginalnego NFT ma na blockchainie weryfikowalny dowód, że posiada pierwotny token. Osoba, która jedynie skopiuje treść, może mieć kopię, ale nie ma potwierdzonego dowodu własności oryginału.

Można to porównać do podróbki luksusowego zegarka. Na pierwszy rzut oka może wyglądać podobnie i otoczenie może nawet nie zauważyć różnicy, ale dla właściciela oryginału prawdziwa własność ma inną wartość niż zwykła imitacja. Ten ludzki czynnik - znaczenie oryginalności, własności i poczucia, że posiada się "prawdziwy egzemplarz" - jest jedną z rzeczy nadających NFT wartość.

Kolejną słabością są ryzyka bezpieczeństwa. Problemy wokół NFT często nie wynikają bezpośrednio z samego blockchaina, lecz raczej z phishingu, podatności smart contractów albo błędów użytkowników, na przykład podczas pracy z kluczami prywatnymi.

Wadą może być także niższa płynność. NFT jest zwykle znacznie bardziej specyficzne niż zwykła kryptowaluta, a jeśli zainteresowanie konkretną kolekcją lub typem tokena spadnie, znalezienie kupca może być trudne.

Okazało się również, że duża część rynku była napędzana spekulacją. Wiele osób kupowało NFT nie dlatego, że chciało je posiadać lub praktycznie wykorzystywać długoterminowo, ale dlatego, że oczekiwało szybkiego wzrostu ceny. Gdy zainteresowanie osłabło, znaczna część rynku straciła dynamikę. Nie oznacza to jednak, że sama technologia straciła znaczenie. Raczej zaczęło być widać, gdzie NFT ma realne zastosowanie, a gdzie było przede wszystkim krótkotrwałą falą entuzjazmu.

CryptoPunks jako biżuteria od Tiffany

Jednym z najciekawszych momentów, w których świat NFT połączył się ze światem realnym, był projekt NFTiff marki Tiffany & Co. W sierpniu 2022 roku Tiffany zaoferowało właścicielom NFT z kolekcji CryptoPunks możliwość przekształcenia ich cyfrowego avatara w prawdziwą luksusową biżuterię. CryptoPunks należą do najstarszych i najbardziej wpływowych projektów NFT na Ethereum - kolekcja powstała w 2017 roku i obejmuje 10 000 unikalnych pikselowych postaci. Właściciele mogli kupić specjalny NFTiff Pass, który otwierał drogę do wykonania własnego zawieszki inspirowanej ich konkretnym Punkiem.

Każda taka biżuteria była wykonana z 18-karatowego żółtego albo różowego złota, zawierała co najmniej 30 kamieni szlachetnych, a Tiffany starało się jak najwierniej przenieść kolory i cechy oryginalnego NFT do formy fizycznej. Częścią zestawu był nie tylko sam wisiorek, ale także cyfrowa wersja NFT gotowej biżuterii i certyfikat autentyczności. Cały projekt był ograniczony do 250 sztuk, cena jednego NFTiff wynosiła 30 ETH, a według dostępnych informacji kolekcja wyprzedała się w około 22 minuty.

Ciekawe jest też to, że nie była to całkowicie klasyczna współpraca "Tiffany x oficjalne CryptoPunks" w tradycyjnym sensie. Projekt opierał się na tym, że po przeniesieniu praw pod Yuga Labs posiadacze CryptoPunks uzyskali możliwość komercyjnego wykorzystywania swoich Punks.

Tiffany nie wzięło więc po prostu cudzych obrazków z Internetu, lecz pracowało z modelem, w którym cyfrowa własność otrzymała również formę handlową i fizyczną. To właśnie jest w tym projekcie ważne: pokazuje, że NFT nie musi być tylko spekulacyjnym obrazkiem cyfrowym, ale może stanowić podstawę realnego produktu, marki i weryfikowalnej własności.

Tutaj dobrze widać, jakie znaczenie NFT może mieć w realnym świecie. W chwili, gdy to, co wirtualne, zmienia się w coś fizycznego, ale nadal zachowuje odniesienie do czegoś wirtualnego, powstaje nowy typ wartości. NFT nie jest wtedy tylko obrazem na ekranie, lecz cyfrowym dowodem pochodzenia, przepustką do produktu fizycznego i mostem między tożsamością online a realnym światem. Projekt Tiffany pokazał, że blockchain w dobrach luksusowych może działać nie tylko jako ciekawostka technologiczna, ale także jako narzędzie autentyczności, ekskluzywności i połączenia kultury cyfrowej z klasycznym rzemiosłem.

Artysta Damien Hirst i The Currency

Kolejnym ciekawym projektem NFT, który pokazał zderzenie własności cyfrowej i fizycznej, był The Currency brytyjskiego artysty Damiena Hirsta. Projekt powstał we współpracy z platformą HENI i opierał się na prostej, ale mocnej idei: do każdego z 10 000 NFT istniało także odpowiadające mu fizyczne dzieło na papierze. Nie chodziło więc tylko o sprzedaż sztuki cyfrowej, lecz o eksperyment badający, co ludzie uznają za cenniejsze - oryginał, który mogą trzymać w ręku, czy jego istnienie na blockchainie.

Same prace nawiązywały do słynnej estetyki kolorowych kropek Hirsta. Każdy fizyczny egzemplarz był unikalny, wykonany na ręcznie czerpanym papierze, ponumerowany, nazwany, podpisany na odwrocie i uzupełniony elementami potwierdzającymi autentyczność, takimi jak znak wodny, microdot i hologram z podobizną artysty. Wersja NFT działała jako cyfrowy bliźniak tego konkretnego dzieła. Już w ten sposób Hirst zasugerował, że wartość sztuki nie musi być związana wyłącznie z materiałem, ale także z zaufaniem, pochodzeniem i sposobem ewidencji własności.

Projekt wystartował w lipcu 2021 roku, a każdy token sprzedawano za 2 000 dolarów. Kluczowe było jednak to, że po pewnym czasie kupujący musieli wybrać tylko jedną opcję: albo zachowują NFT, a fizyczne dzieło zostanie zniszczone, albo odbierają fizyczny oryginał, przez co ich NFT przestaje istnieć. Ta decyzja była sednem całego projektu. Hirst przeniósł debatę o wartości sztuki cyfrowej do konkretnego wyboru, który miał realne konsekwencje. Na końcu procesu 5 149 kolekcjonerów wybrało dzieło fizyczne, a 4 851 pozostawiło sobie NFT.

We wrześniu 2022 roku nastąpiła chyba najbardziej symboliczna część projektu. Na wystawie The Currency zaczęto stopniowo palić fizyczne prace, których właściciele wybrali zachowanie wyłącznie wersji cyfrowej. Damien Hirst osobiście rozpoczął ten proces, paląc własne prace, a eksperyment konceptualny stał się mocnym gestem dotyczącym tego, co dziś właściwie uważamy za "oryginał". The Currency pokazał więc, że NFT nie musi być tylko cyfrowym obrazkiem bez większego znaczenia, lecz może działać jako narzędzie na nowo definiujące relację między własnością, autentycznością i wartością artystyczną.

Ten projekt dobrze pokazuje, jak ciekawy może być związek NFT z realnym światem. Nie chodziło tu tylko o to, że do cyfrowego dzieła istnieje fizyczny przedmiot jako dodatek. U Hirsta chodziło o znacznie bardziej radykalną myśl: sztuka cyfrowa może istnieć fizycznie albo tylko cyfrowo, ale nie zawsze jednocześnie w obu formach.

Właśnie wtedy, gdy wirtualne zmienia się w coś fizycznego albo fizyczne zostaje tylko jako odniesienie do czegoś wirtualnego, powstaje nowy rodzaj wartości. NFT nie jest w takim przypadku tylko obrazkiem w Internecie, ale nośnikiem historii, dowodu własności i decyzji, która ma realny wpływ w świecie rzeczywistym.

Bored Ape Yacht Club: kiedy NFT nie jest tylko obrazkiem

Kolejnym ciekawym projektem NFT jest Bored Ape Yacht Club, często skracany do BAYC. To kolekcja 10 000 unikalnych cyfrowych małp na blockchainie Ethereum, stworzona przez firmę Yuga Labs.

Projekt wystartował w 2021 roku i od początku nie opierał się wyłącznie na tym, że ktoś kupuje obrazek. Każda małpa działała jednocześnie jako członkostwo w zamkniętym klubie, oferującym posiadaczom dostęp do społeczności, kolejnych projektów, dropów merchu i wydarzeń fizycznych. Właśnie tym Bored Ape odróżnił się od wielu innych kolekcji NFT - sprzedawał nie tylko plik cyfrowy, ale też poczucie przynależności, status i wejście do określonego świata.

Ważne było też to, że według oficjalnych warunków posiadacz Bored Ape posiadał nie tylko token w portfelu, ale także wizerunek swojej małpy, co otworzyło przestrzeń do szerszego wykorzystania komercyjnego.

Innymi słowy, NFT nie działało tu tylko jako cyfrowy przedmiot kolekcjonerski, lecz także jako aktywo, z którym można było dalej pracować. To był silny krok poza zwykłe postrzeganie NFT. Nagle nie chodziło już tylko o obrazek profilowy, ale o cyfrową tożsamość, markę i majątek, który mógł funkcjonować także poza blockchainem.

Rozwój projektu był niezwykle szybki. Przy starcie jedna małpa kosztowała 0,08 ETH, a kolekcja wyprzedała się w około 12 godzin. Już w 2021 roku BAYC stał się symbolem boomu NFT i jednym z momentów pokazujących, jak szybko internetowy trend może zmienić się w fenomen kulturowy i inwestycyjny. Potwierdziły to także duże aukcje - na przykład zestaw 101 NFT Bored Ape sprzedano w Sotheby's za ponad 24 miliony dolarów. Wtedy było już jasne, że "małpy" stały się czymś więcej niż krótkotrwałym trendem internetowym.

Najciekawszy jest jednak ich związek z realnym światem. W przeciwieństwie do projektu Tiffany czy Damiena Hirsta nie chodziło tu przede wszystkim o przeniesienie jednego cyfrowego dzieła w jeden fizyczny przedmiot. W przypadku Bored Ape ten związek był szerszy: NFT stało się klubem, marką, biletem na realne wydarzenia i podstawą współpracy z dużymi firmami.

Do ekosystemu BAYC weszło na przykład adidas Originals, czyli lifestyle'owa i streetwearowa część marki adidas. Wykorzystała NFT i współpracę z Bored Ape Yacht Club jako element swojej strategii metaverse, czyli próby zaistnienia także w środowiskach wirtualnych i społecznościach cyfrowych. Dobrze widać tutaj, że NFT może być mostem między światem wirtualnym i fizycznym nie tylko jako biżuteria albo obraz. Może zmienić się w społeczność, biznes i realny produkt, który nadal opiera się na cyfrowej własności.

Właśnie dlatego "małpy" są tak ciekawą historią. Nie są ważne tylko dlatego, że były drogie i sławne, ale dlatego, że pokazały nowy model działania cyfrowej własności. To, co wirtualne, zmienia się tu nie tylko w coś fizycznego, ale w coś społecznie i biznesowo realnego. NFT nie jest już wtedy tylko obrazem zapisanym na blockchainie, ale przepustką do społeczności, symbolem tożsamości i narzędziem, dzięki któremu rzecz cyfrowa może mieć rzeczywisty wpływ w codziennym świecie. Na tym polega ich większe znaczenie.

NFT dzisiaj

Dzisiaj na NFT zwykle nie patrzymy już tak bezkrytycznie jak w czasie największego boomu. Główna fala zainteresowania przyszła w 2021 roku i na początku 2022 roku, gdy NFT stało się globalnym fenomenem i ważnym tematem całego rynku kryptowalut. Z czasem jednak zainteresowanie wyraźnie osłabło i okazało się, że duża część pierwotnego wzrostu była oparta głównie na hype'ie i spekulacji.

Dziś NFT jest raczej mniejszą i bardziej specyficzną częścią rynku, mniej atrakcyjną dla szerokiej publiczności niż wcześniej. Zamiast prostego entuzjazmu częściej analizuje się, gdzie ta technologia naprawdę ma sens. Praktycznych zastosowań szuka się na przykład w biletach, tożsamości cyfrowej, członkostwie, branży gier czy tokenizacji realnych aktywów.

NFT nie jest więc dziś tylko symbolem cyfrowych obrazków sprzedawanych za wysokie kwoty, lecz raczej przykładem tego, jak blockchain może pracować z własnością unikalnych rzeczy. To, czy NFT przyjmie się długoterminowo, nie będzie zależeć wyłącznie od cen rynkowych, ale przede wszystkim od tego, czy przyniesie realną użyteczność poza środowiskiem spekulacyjnym.

Zakończenie

NFT to próba przeniesienia do świata cyfrowego czegoś, co wcześniej było typowe głównie dla świata fizycznego: możliwości posiadania oryginału, potwierdzenia jego autentyczności i łatwego przekazania go dalej. Nie jest to tylko obrazek w Internecie, lecz unikalny token zapisany na blockchainie, który może reprezentować szeroki zakres aktywów cyfrowych i realnych.

Podobnie jak w przypadku Bitcoina, wokół NFT powstało wiele przesadzonych oczekiwań, ale także technologia, która otworzyła nowe możliwości. Być może NFT nie stanie się rewolucją we wszystkich obszarach, o których początkowo mówiono. Mimo to pokazało, że cyfrowa własność może działać inaczej, niż przez wiele lat byliśmy przyzwyczajeni w Internecie.