Το Bitcoin συχνά αναφέρεται ως η απαρχή της εποχής των κρυπτονομισμάτων, στην πραγματικότητα όμως αποτελεί μάλλον ένα σημείο καμπής σε μια μακρά σειρά προσπαθειών για τη δημιουργία ψηφιακού χρήματος. Πολύ πριν από την εμφάνισή του, κρυπτογράφοι, προγραμματιστές και άνθρωποι που ενδιαφέρονταν για τον τρόπο λειτουργίας του χρήματος αναζητούσαν έναν τρόπο να μεταφέρουν αξίες μέσω του Διαδικτύου, χωρίς να εξαρτώνται από τράπεζες ή άλλους μεσάζοντες.

Ο κύριος στόχος ήταν η δημιουργία χρήματος κατάλληλου για τον ψηφιακό κόσμο – γρήγορου, ασφαλούς, δύσκολου να πλαστογραφηθεί και όσο το δυνατόν πιο ανθεκτικού στη λογοκρισία. Το μεγαλύτερο εμπόδιο ήταν το πρόβλημα της διπλής δαπάνης: ένα ψηφιακό αρχείο μπορεί εύκολα να αντιγραφεί και, ως εκ τούτου, έπρεπε να αποτραπεί η πολλαπλή δαπάνη του ίδιου «ψηφιακού νομίσματος».

Οι πρώτες προσπάθειες με το ψηφιακό χρήμα

Ένας από τους πρώτους που ασχολήθηκαν με αυτό το πρόβλημα ήταν ο κρυπτογράφος David Chaum. Ήδη από τη δεκαετία του 1980 σχεδίασε ένα ψηφιακό σύστημα πληρωμών προστατευμένο με κρυπτογραφία, το οποίο επέτρεπε ανώνυμες συναλλαγές. Το έργο του DigiCash και το σύστημα eCash ήταν από τις πρώτες λειτουργικές μορφές ψηφιακού χρήματος. Οι χρήστες μπορούσαν να πληρώνουν με κρυπτογραφικά υπογεγραμμένα token που εκδίδονταν από τράπεζα.

Το σύστημα προστάτευε καλά την ιδιωτικότητα, παρέμενε όμως εξαρτημένο από μια κεντρική αρχή. Το DigiCash τελικά χρεοκόπησε το 1998, μεταξύ άλλων επειδή ήταν πολύ μπροστά από την εποχή του και δεν βρήκε ευρύτερη αποδοχή.

Ένα άλλο σημαντικό έργο ήταν το e-gold, το οποίο ξεκίνησε το 1996. Οι χρήστες είχαν λογαριασμούς σε χρυσό και μπορούσαν να στέλνουν αξίες μεταξύ τους διαδικτυακά. Κάθε μονάδα καλύπτονταν από φυσικό χρυσό, κάτι που προσέδιδε αξιοπιστία στο σύστημα. Παρ' όλα αυτά, το έργο τερματίστηκε λόγω ρυθμιστικών παρεμβάσεων, καθώς είχε καταχραστεί για παράνομες δραστηριότητες.

Proof of Work και τα τεχνικά θεμέλια

Μια αποφασιστική πρόοδος προήλθε από έναν άλλο τομέα – τον αγώνα κατά του spam. Το σύστημα Hashcash εισήγαγε την αρχή του Proof of Work. Ο αποστολέας έπρεπε να εκτελέσει έναν μικρό υπολογισμό πριν από την αποστολή ενός μηνύματος, γεγονός που αύξησε το κόστος της μαζικής αποστολής spam.

Αυτή η αρχή έδειξε ότι και στον ψηφιακό κόσμο μπορεί να δημιουργηθεί κάτι «σπάνιο», η παραγωγή του οποίου δεν είναι δωρεάν, αλλά μπορεί εύκολα να επαληθευτεί. Ακριβώς αυτή την ιδέα χρησιμοποίησε αργότερα το Bitcoin.

Στο δρόμο προς την αποκέντρωση

Το concept b-money του 1998 περιέγραφε το πρώτο σχέδιο ενός αποκεντρωμένου ψηφιακού νομίσματος. Οι συμμετέχοντες θα έπρεπε να τηρούν από κοινού το κεντρικό βιβλίο και να επαληθεύουν τις συναλλαγές χωρίς κεντρική αρχή. Η πρόταση περιλάμβανε επίσης στοιχεία που σήμερα γνωρίζουμε ως Proof of Work ή Smart Contracts, αλλά δεν εφαρμόστηκε ποτέ στην πράξη.

Ακολούθησε το Bit Gold, το οποίο εισήγαγε την ιδέα της ψηφιακής σπανιότητας μέσω υπολογιστικής εργασίας. Μεμονωμένα «μπλοκ εργασίας» βασίζονταν το ένα στο άλλο και σχημάτιζαν μια αλυσίδα, η οποία μοιάζει πολύ με τη σημερινή αλυσίδα μπλοκ (blockchain). Ωστόσο, ούτε αυτό το concept μπόρεσε να εφαρμοστεί πλήρως χωρίς εμπιστοσύνη σε συγκεκριμένα τμήματα του συστήματος.

Στη συνέχεια, το project RPOW του Hal Finney έδειξε ότι τα token που βασίζονται στο Proof of Work μπορούν πράγματι να μεταφερθούν μεταξύ χρηστών. Ωστόσο, και εδώ παρέμεινε το πρόβλημα της συγκέντρωσης εξουσίας, επειδή το σύστημα χρειαζόταν έναν αξιόπιστο διακομιστή.

Τι έλειπε από αυτά τα έργα

Κάθε ένα από αυτά τα έργα έλυσε μόνο ένα μέρος του προβλήματος. Μερικά εξασφάλισαν ιδιωτικότητα, άλλα ψηφιακή σπανιότητα, ενώ άλλα έναν μηχανισμό Proof of Work ή κατανεμημένη λογιστική. Ωστόσο, κανείς δεν κατάφερε να συνδυάσει όλα αυτά τα στοιχεία σε ένα σύστημα που θα ήταν ταυτόχρονα πλήρως αποκεντρωμένο και ανθεκτικό στη διπλή δαπάνη.

Συμπέρασμα

Το Bitcoin δεν προέκυψε από το πουθενά. Η καθοριστική καινοτομία του συνίστατο στο ότι, για πρώτη φορά, συνδύασε όλες τις βασικές ιδέες σε ένα λειτουργικό σύνολο: ένα δίκτυο peer-to-peer, ένα δημόσιο ιστορικό συναλλαγών, το Proof of Work, την αλυσιδωτή σύνδεση των μπλοκ και τη συναίνεση χωρίς κεντρική αρχή.

Έτσι, έγινε το πρώτο σύστημα που μπορούσε να λειτουργήσει ως πραγματικά αποκεντρωμένο ψηφιακό χρήμα.

Πώς ακριβώς λειτουργεί το Bitcoin, πώς επιλύει το πρόβλημα της διπλής δαπάνης και γιατί αποτέλεσε μια τόσο σημαντική καινοτομία, τα εξετάζουμε σε ξεχωριστό άρθρο: Τι είναι το Bitcoin.